Endometriose

Endometriose is een chronische aandoening waarbij weefsel dat lijkt op baarmoederslijmvlies buiten de baarmoeder groeit. Ongeveer 1 op de 10 vrouwen in de vruchtbare leeftijd heeft endometriose.

Tijdens de menstruatie stroomt een deel van het bloed niet naar buiten, maar via de eileiders de buikholte in. Dit bloed bevat cellen die zich kunnen hechten aan andere organen in het bekken, zoals het buikvlies, de eierstokken of de darmen. Daar kunnen deze cellen uitgroeien tot weefsel dat lijkt op baarmoederslijmvlies, maar dan buiten de baarmoeder.

Hoewel het terugvloeien van menstruatiebloed naar de buikholte bij de meeste vrouwen voorkomt, wordt dit normaal gesproken opgeruimd door het afweersysteem. Bij vrouwen met endometriose lukt dat niet goed, waardoor een ontstekingsreactie ontstaat. Deze ontsteking helpt het weefsel juist overleven en groeien, wat de ontsteking weer versterkt. Zo kunnen littekens en verklevingen tussen organen ontstaan. Ook kan de beweeglijkheid van ei- of zaadcellen worden belemmerd, wat de vruchtbaarheid kan verminderen.

Het weefsel buiten de baarmoeder reageert, net als gewoon baarmoederslijmvlies, op hormonen: het groeit onder invloed van oestrogeen en kan tijdens de menstruatie bloeden. Dit geeft vaak pijn en ontsteking, en de klachten kunnen wisselen tijdens de cyclus.

Klachten bij endometriose verschillen per persoon. Sommige vrouwen hebben nauwelijks klachten, terwijl anderen hevige pijn en ernstige beperkingen ervaren. Veel voorkomende klachten zijn:

• pijn in de onderbuik, vooral tijdens de menstruatie, maar soms ook daarbuiten;
• hevige of pijnlijke menstruaties;
• pijn bij het vrijen, plassen of ontlasting;
• vermoeidheid;
• buikklachten, zoals een opgeblazen gevoel, diarree of verstopping;
• moeite om zwanger te worden, doordat verklevingen de werking van de eierstokken of eileiders kunnen verstoren.

Endometriose kan lastig vast te stellen zijn, omdat de klachten lijken op die van andere aandoeningen. Een vroege diagnose is belangrijk om ernstige klachten en complicaties te voorkomen. Toch duurt het vaak jaren voordat de juiste diagnose wordt gesteld, omdat hevige menstruatiepijn vaak als 'normaal' wordt gezien. Meer bewustzijn en een tijdige verwijzing naar een specialist kunnen helpen om sneller een juiste diagnose te krijgen. Alleen een arts kan endometriose vaststellen, bijvoorbeeld met een echo, MRI of kijkoperatie.

Een genetische test kan hierbij aanvullende informatie geven. Heb je klachten die bij endometriose passen én laat de test een verhoogde genetische aanleg zien? Dan kan dat een extra aanwijzing zijn om samen met je arts te bespreken of verder onderzoek zinvol is. Een verhoogde genetische aanleg is geen diagnose: het geeft alleen aan dat het risico op endometriose mogelijk groter is.

Goed om te weten: Veel vrouwen met endometriose worden spontaan zwanger. Het kan wel langer duren. Bespreek je kinderwens tijdig met je arts, vooral na je 30e.

Endometriose is een chronisch probleem. Er is geen genezing. Maar er zijn wel mogelijkheden om de klachten te verminderen en de kans op een zwangerschap te vergroten. Welke aanpak het beste past, bespreek je met je arts.

Vroege diagnose: een vroege diagnose kan helpen om schade te beperken. Bespreek aanhoudende klachten daarom met je huisarts of gynaecoloog.

Gezonde leefstijl: gezond eten, voldoende bewegen, niet roken en stress verminderen kunnen de klachten verlichten.

Medicijnen: zolang je niet zwanger wilt worden, kan een hormonale behandeling de groei van het weefsel remmen. Bij een kinderwens zijn deze middelen meestal geen optie.

Operatie: bij ernstige endometriose kan een operatie overwogen worden om weefsel en verklevingen te verwijderen.

Vruchtbaarheidsbehandeling: afhankelijk van de ernst kan je arts een afwachtend beleid, inseminatie of IVF adviseren.

Endometriose ontstaat niet door één oorzaak. Je genetische aanleg speelt wel een belangrijke rol. Sommige variaties in je DNA verhogen de kans op endometriose.

De Vruchtbaarheid DNA-test kijkt naar genetische variaties die onderliggende processen bij endometriose kunnen beïnvloeden, waaronder:

• Afweer: hoe goed je lichaam weefsel buiten de baarmoeder opruimt.
• Ontsteking: hoe sterk ontstekingsreacties verlopen.
• Hormonen: hoe gevoelig je lichaam is voor oestrogeen.
• Bloedvaten: de vorming van nieuwe bloedvaten die de groei van endometriose kunnen ondersteunen.

De uitslag laat zien of je op basis van je DNA een normale of verhoogde genetische aanleg hebt voor endometriose.

Een verhoogde genetische aanleg betekent niet dat je endometriose hebt of zult krijgen. De test stelt geen diagnose. Wel kan de uitslag aanleiding zijn om samen met je arts te bespreken of aanvullend onderzoek zinvol is.

Naast genetische aanleg kunnen ook andere factoren het risico op endometriose verhogen.

Vrouwen met auto-immuunziekten zoals lupus, reumatoïde artritis of MS hebben een hoger risico op endometriose. Endometriose is zelf geen auto-immuunziekte, maar lijkt er wel op: in beide gevallen is het immuunsysteem ontregeld, wat chronische ontstekingen, groei van het weefsel en pijnklachten kan versterken. Hormonale veranderingen tijdens zwangerschap en borstvoeding kunnen juist een beschermend effect hebben. Hogere niveaus van progesteron en prolactine remmen de groei van het weefsel en verminderen ontstekingen, wat de klachten tijdelijk kan verlichten. Vrouwen die eerder moeilijk zwanger werden, hoeven dus niet bij een volgende zwangerschap dezelfde problemen te krijgen.

Heb je geen klachten en probeer je niet zwanger te worden? Dan is er meestal geen reden om DNA-onderzoek te doen.

Heb je wel hevige menstruatiepijn, aanhoudende bekkenpijn of lukt het niet om zwanger te worden? Dan kan deze test een waardevol aanknopingspunt zijn. De test kan jou en je arts helpen om gerichter te bepalen of aanvullend onderzoek zinvol is.

De Vruchtbaarheid DNA-test stelt geen diagnose en vervangt geen medisch onderzoek. De test geeft aanvullende informatie over je genetische aanleg. Bespreek de uitslag daarom altijd met je arts.